<p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">…</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">展出地點:浙江美術(shù)館</p><p class="ql-block">展出時間:2025/12/24 —— 2026/3/15</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)(1687 - 1763),杭州人,清康熙二十六年生于錢塘江邊候潮門外,乾隆二十八年秋九月,歿</span><span style="font-size:15px;">(mo4 ?)</span><span style="font-size:20px;">于揚州佛舍,翌年歸葬杭州臨平黃鶴山。金農(nóng)字壽門,號冬心先生,別號甚多。金農(nóng)是清代“揚州八怪”的核心人物,碑派書法的杰出先行者,文人畫新境界開拓者的代表。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)年十七習(xí)詩,以詩聞名江南士林,得到詩壇名宿毛奇齡、朱彝尊的賞識,師從著名學(xué)者何焯。清初金石學(xué)復(fù)興,碑學(xué)初萌,改變了當(dāng)時帖學(xué)壟斷的單一書風(fēng)。金農(nóng)書法以隸為基,溢為諸體,拙樸清峭。最具代表性的是“漆書”。金農(nóng)在書法上是善變者,具有極大的創(chuàng)造性。金農(nóng)五十歲后始有畫事,“涉筆即古,脫盡畫家之習(xí)?!?其畫古拙怪逸。畫竹、梅、馬、佛、山水、花卉等,多有長題,深厚的詩文修養(yǎng)賦予其畫作以更豐富的內(nèi)涵和意趣。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)中年移寓揚州,也曾出游數(shù)年,蹤跡半海內(nèi)。摯友劉仲益曾題金農(nóng)四十七歲像贊,有句:“半生舟楫蹄與輪,詩名到處傳千春?!痹趽P州時,金農(nóng)與書畫家高翔、汪士慎、鄭板橋,文人厲鶚、杭世駿、全祖望、袁枚多有交往,時相雅集唱和;參與兩淮鹽運使盧見曾紅橋修禊;參加鹽商馬曰琯、馬曰璐小玲瓏山館雅集等。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)五十歲時被薦舉博學(xué)鴻詞科,不中而返,布衣終身。隱與仕的選擇困擾了其一生,身處市井俗世,心慕山林氣象,這是金農(nóng)的兩難困境。金農(nóng)雖長期流寓商業(yè)繁華的揚州,賣畫為生,但其書畫殊具金石氣,文心禪意,冷雋孤絕,對后世影響深遠,近代“海上畫派”的趙之謙、吳昌碩等,及現(xiàn)代齊白石等名家也都從金農(nóng)的書畫中得到啟示、汲取營養(yǎng)。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">……</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓自畫像軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">131.3cm × 59.1cm</p><p class="ql-block">1759年</p><p class="ql-block">故宮博物院藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);"><span class="ql-cursor">?</span>金農(nóng)《自畫像》</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)四十七歲時《冬心先生集》付梓,卷首高翔所繪金農(nóng)小像即已有髯,四十八歲后開始正式留髯,人稱“髯金”。此幅金農(nóng)《自畫像》作于七十三歲之時,自稱是以水墨白描法寫“三朝老民像”。畫中金農(nóng)虬髯盈腮,腦后斜搭一撮小辮,腳踩紅色鞋履,手持長杖,勾勒出奇倔傲世、清孤絕俗之風(fēng)姿。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">此畫金農(nóng)取法南朝陸探微的一筆畫作衣紋面相,并在畫面右側(cè)的長題中追溯了自晉顧愷之以來歷代寫真?zhèn)鹘y(tǒng),認為幾乎沒有“自為寫真者”,而欲開此先河。據(jù)《冬心先生自寫真題記》所載,金農(nóng)一生共創(chuàng)作了九幅自畫像,分別贈送丁敬、鄭燮</span><span style="font-size:15px;">(xie4)、</span><span style="font-size:20px;">羅聘及項均等人。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">此幅《自畫像》是金農(nóng)畫成后寄予“鄉(xiāng)之舊友”丁敬的作品。金農(nóng)與丁敬自幼比鄰而居,一生交誼深厚,即使身處兩地,也不忘時時魚雁往還,此畫即是二人情誼之證。丁敬在乾隆二十三年(1758)為金農(nóng)刻[只寄得相思一點]的印章,在邊款中表達了對金農(nóng)的思念之情:[老友冬心先生好古拔賞,與余有水乳契也,客維揚不見者三年矣]。次年金農(nóng)便畫了這件自畫像還贈丁敬,并在題跋中遙想“他日歸江上,與隱君杖履相接,高吟攬勝,驗吾衰容,尚不失山林氣象也。”收到畫后,丁敬又為金農(nóng)刻一方“壽道士印”,稱“壽門老友久客廣陵,不見近五載矣。今年七十三歲,自寫壽道士小像郵寄屬題,尺幅中筆意疏簡,扶枯藤一枝,有顧影自憐之慨?!?lt;/span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↑古佛圖軸</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">金農(nóng)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">133cm × 63cm</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">1760年</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">天津博物館藏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">此《古佛圖》作于金農(nóng)七十四歲寄居揚州僧舍之時,其自述“寫經(jīng)之暇,畫佛為事”,或可作為他晚年生活的部分寫照。在題跋中金農(nóng)交代了自己轉(zhuǎn)畫佛像的緣起,畫佛能令“煩悁一瞬頓釋”而得大自在。他畫佛之心虔誠,每每凈手焚香,極盡肅穆,正此畫題中所言:“余年逾七十,世間一切妄想種種不生,此身雖屬穢濁,然日治清齋,每當(dāng)平旦,十指新沐,熏以妙香,執(zhí)筆敬寫,極盡莊嚴,尚不判乎古法也?!苯疝r(nóng)畫佛三年,自號曰:“佛如來最小之弟”。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">畫中的衣紋以富有提按的粗筆勾勒,線條短促起伏,生拙古怪。畫面構(gòu)圖奇崛,正面立一朱袍佛像,周圍以寫經(jīng)體楷書作兩段長題,形成滿布之勢,此種形式或許得到龍門石窟造像配以題記的啟發(fā)。此作題跋中金農(nóng)講述了佛教自西域傳入后便得大眾信服,羅列了自魏晉以來著錄中歷代大家所繪的佛像,并表達了畫成后的自許之意,言此畫“自出己意,非顧(愷之)陸(探微)謝(赫)張(僧繇)之流,觀者不可以筆墨求之,諦視再四,古氣渾噩,足千百年,恍如龍門山中石刻圖像也?!苯鹆攴酵庥训鹿澰唬骸熬邮看水?,直是丹青家鼻祖,開后來多少宗支”,金農(nóng)聞之掀髯大笑。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↑墨竹立軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">125.5cm × 43cm</p><p class="ql-block">1750年</p><p class="ql-block">湖南省博物館藏</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">金農(nóng)畫作題記</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">?</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">畫竹</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">冬心先生年逾六十始學(xué)畫竹,前賢竹派,不知有人。宅東西種植修篁約千萬計,先生即以為師。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">古人云:怒氣畫竹。予有何怒而畫此軍中十萬夫也?胸次芒角,筆底崢嶸,試問舌飛霹靂鼻生火者,可能亂畫一筆兩筆也?</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">予僻性愛竹,愛其凌霜傲雪,無朝華夕瘁之態(tài)。每聞多竹勝地如渭川、淇上者,直造竹所,不問主人。往往人見之錯呼為王郎。暇日則寫其貌,黟縣陳元資我不淺也。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">畫竹宜瘦,瘦多壽,自然飽風(fēng)霜耳。蒙莊十圍臃腫之木,予覺懶對圖繪,恐客嘲賓戲,以我為肉食相也。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">居無竹,食無肉。居無竹長俗也,食無肉長瘦也。是日西廊分種修篁七竿,適有客餉豚蹄者,予得飽肉坐竹中,居然不俗不瘦之人矣。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">畫梅</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">硯水生冰墨半干,畫梅須畫晚來寒。樹無丑態(tài)香沾袖,不愛花人莫與看。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">畫梅須有風(fēng)格,風(fēng)格宜瘦不在肥耳。揚補之為華光和尚入室弟子,其瘦處如鷺立寒汀,不欲為人作近玩也??痛胺聰M,以寄勝流。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">宋釋氏澤禪師善畫梅,嘗云:“用心四十年,才能作花圈少圓耳。”元趙子固亦云:“濃墨點椒,大是難事?!笨梢姽湃瞬黄垼瑪∶憾d管,豈肯輕易落于紙上耶。予畫梅,率意為之,每當(dāng)一圈一點處,深領(lǐng)此語之妙。以示吾門諸弟子也。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:22px;">畫馬</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">風(fēng)鬃霧鬣,寫其不受羈紲,控御者何從而顧之哉。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">予畫非專師,愛其神駿,偶然圖之。昂首空闊,伯樂罕逢。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">寫此老驥,尚有壯心,譬之于人,不無日暮途窮之嘆。世間罷羸者睹之,踖踖然同一傷感乎。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">今予畫馬,蒼蒼涼涼,有顧影酸嘶自憐之態(tài),其悲跋涉之勞乎?世無伯樂,即遇其人,亦云暮矣。吾不欲求知于風(fēng)塵漠野之間也。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:22px;">畫佛</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">余年逾七十,世間一切忘念種種不生。此身雖屬穢濁,然日治清齋,每當(dāng)平旦,十指新沐,熏以妙香,執(zhí)筆敬寫,極盡莊嚴,尚不叛乎昔賢遺古法也。世多善男子,愿一一貺之,永充供養(yǎng)云。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">十五年前,曾為援鶉居士寫《金剛經(jīng)》一卷。居士刻之棗木,精裝千本,喜施天下名勝禪林,與伐那婆斯尊宿貝葉之書爭光也。即外域遐方,若朝鮮、若日本、若暹羅、若流球、若安南諸國以及小瓊島、大西洋,皆附海舶遠行,散布之地,無不知中華有心出家庵粥飯僧之柔翰矣。今年又畫佛,畫菩薩,畫羅漢,將俟世之信心敬奉者鋟摹上石,一如寫經(jīng)之流傳云。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">富玖,吳越時人,所畫白衣觀音,世代夐</span><span style="font-size:15px;">(xiong4)</span><span style="font-size:20px;">遠,不可得見。予結(jié)想為之,上下左右,復(fù)畫五色云,縷縷不絕,真化城中緼之氣也??瓦^觀而興嘆曰:“先生畫法,全是六朝神品,唐宋間無此奇古,唐宋以后何暇論哉?!庇枘舜鹪唬骸岸昵霸邶堛邮考叶藐懱轿⒎鹣?,故竊其用筆之妙也?!笨腿?,予取其言書于卷軸之上云。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:22px;">自寫真</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">宋時有三朵花,后仙去,能自寫真,東坡先生作詩贈之。予今年七十三歲矣,顧影多慨然之思,因亦自寫壽道士小像于尺幅中,筆意疏簡,勿飾丹青,枯藤一枝,不失白頭老夫故態(tài)也。舉付廣陵羅聘。聘學(xué)詩于予,稱入室弟子,又愛畫,初仿予江路野梅,繼又學(xué)予人物、蕃馬、奇樹、窠石,筆端聰明,無毫末之舛焉。聘年正富,異日舟屐遠游,遇佳山水,見非常人,聞予名欲識予者,當(dāng)出以示之,知予尚在人間也。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span>↓墨梅軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">130cm × 52cm</p><p class="ql-block">1760年</p><p class="ql-block">天津博物館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">局部圖</b></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span>↓梅花圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">128.9cm × 40cm</p><p class="ql-block">1761年</p><p class="ql-block">揚州博物館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span>↓梅花合裱軸</b></p><p class="ql-block">上:金俊明</p><p class="ql-block">23cm × 32cm</p><p class="ql-block">1726年</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">下:金農(nóng)</p><p class="ql-block">24cm × 30cm</p><p class="ql-block">揚州博物館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓橫斜梅影古墻西圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">30cm × 41cm</p><p class="ql-block">1759年</p><p class="ql-block">杭州西湖博物館總館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓山中晴雪圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">30cm × 41cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">杭州西湖博物館總館藏</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓紅梅圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">30cm × 41cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block">杭州西湖博物館總館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓吾家有恥春亭圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">30cm × 41cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block">杭州西湖博物館總館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">局部圖一</b></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">局部圖二</b></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓紅梅圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">50.8cm × 54.5cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">中國美術(shù)學(xué)院美術(shù)館藏</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓墨梅圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">131.35cm × 39.1cm</p><p class="ql-block">1758年</p><p class="ql-block">浙江省博物館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓菖蒲圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">39.8cm × 56.6cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block">中國美術(shù)學(xué)院美術(shù)館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓梅花扇頁</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">金農(nóng)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">16.5cm × 51.8cm</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">1762年</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">故宮博物院藏</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓梅花圖頁</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">金農(nóng)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">23.2cm × 33.4cm</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">1758年</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">故宮博物院藏</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">此頁為金農(nóng)《梅花冊》其中一開,畫中墨筆梅花,枝條盤虬,花朵野逸。畫上有金農(nóng)題記:“吾杭西溪之西,野梅如棘。溪中人往往編而為籬,若屏障然。余點筆寫之,前賢辛貢、王冕之流,卻未曾畫出此段景光也。曲江外史記”。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">杭州是金農(nóng)的故鄉(xiāng),賞梅勝地以西溪、孤山、靈峰三處最為著名,此作即以西溪野梅為本。杭州西溪梅事起于宋代,明萬歷以來開始興盛,至清代,西溪探梅已成為“西湖十八景”之一。金農(nóng)好友厲鶚有《永興寺觀綠萼梅》 《西溪山莊曉起看梅》等,即寫西溪賞梅勝事。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">金農(nóng)認為“畫梅須有風(fēng)格,風(fēng)格宜瘦不在肥。”金農(nóng)素愛畫梅,從其《畫梅題記》中可知多重緣由:他曾借宋徽宗題揚補之“村梅”、宋理宗愛丁野堂“江路野梅”二例,稱自己所畫“橫枝疏影”何時能“供御覽”,即對仕途不遇之慨嘆;其生于杭州卻客居揚州,懷念杭州孤山“有梅十?dāng)?shù),橫斜多態(tài)”,亦如本作題寫“吾杭西溪之西,野梅如棘”,是“離情別緒系相思”;更能得悟宋釋氏澤禪師“用心四十年,才能作花圈少圓耳”之畫梅妙訣。觀金農(nóng)之梅,可見其深心毫素,“可謂遙遙相契于千載矣?!?lt;/span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓紅蘭圖軸</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">63cm × 44.3cm</p><p class="ql-block">清代</p><p class="ql-block">故宮博物院藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓人物山水圖頁(荷花銀塘)</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">24.3cm × 31.2cm</p><p class="ql-block">故宮博物院藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓花卉冊(八開)</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">24.5cm × 32cm × 8</p><p class="ql-block">1761年</p><p class="ql-block">遼寧省博物館藏</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">↓墨筆瓜果冊(十開)</b></p><p class="ql-block">金農(nóng)</p><p class="ql-block">24cm × 31cm × 10</p><p class="ql-block">1759年</p><p class="ql-block">吉林省博物館藏</p>