<p class="ql-block">陳常富</p><p class="ql-block">重慶開州陳常富診所,重慶 405400</p><p class="ql-block"> 作者簡介:陳常富(1968—),大專,主治中醫(yī)師。研究方向:中醫(yī)婦科、消化系統(tǒng)疾病。</p><p class="ql-block">E-mail:542943818@qq.com</p> <p class="ql-block">摘要</p><p class="ql-block"> 本文介紹陳常富醫(yī)師運用四逆敗毒法,以四逆湯合附術湯、神術散化裁,治療一例老年慢阻肺體虛、陽虛外感惡寒患者的臨床診療過程。患者年高久病、正氣虧虛,外感風寒濕邪后單純西藥解表無效,經溫陽扶正、散寒祛濕、透邪外出治療,2診4劑后諸癥悉愈。本案體現(xiàn)中醫(yī)“扶正以祛邪”治療體虛外感的核心思路,為臨床同類病證提供參考,并結合經典醫(yī)籍與現(xiàn)代臨床思路加以闡發(fā)。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">關鍵詞:四逆敗毒法;陽虛外感;體虛惡寒;四逆湯;神術散;陳常富醫(yī)案</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1 病案資料</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">患者,男,65歲,2026年3月9日初診。</p><p class="ql-block">主訴:靜居室內自覺發(fā)冷反復發(fā)作,西藥治療效果不佳。</p><p class="ql-block">現(xiàn)病史:患者長年多病,慢性阻塞性肺疾?。–OPD)反復發(fā)作,素體羸瘦,衛(wèi)外不固,易頻繁感冒。近日無明顯誘因出現(xiàn)惡寒,靜臥室內亦不能緩解,自行服用酚氨咖敏片后癥狀短暫減輕,旋即復作,連續(xù)服用2次療效不顯,遂求診中醫(yī)。</p><p class="ql-block">現(xiàn)癥:惡寒明顯,無咳嗽,食欲減退,胃脘微脹,無腹瀉;舌胖淡紅,苔白微厚,脈未詳。</p><p class="ql-block">既往史:慢阻肺反復發(fā)作病史多年。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">2 辨證論治</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">2.1 病機分析</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">患者年高久病,肺脾腎虛損日久,腎陽不足,衛(wèi)陽虛衰,易感風寒濕邪。邪客肌表,而正氣無力驅邪外出,致惡寒反復;中焦本虛,寒濕內阻,氣機不暢,故見納差、胃脹。單純西藥解表僅能暫解衛(wèi)分,未顧護陽氣之本,邪未去而正更虛,故癥狀旋即復發(fā)。</p><p class="ql-block">辨證:陽虛外感,寒濕內蘊,正虛邪戀。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">2.2 治法</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">回陽扶正,散寒祛濕,外透風寒,內化濕濁,以四逆敗毒為法。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">2.3 初診方藥</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">制附子15g,生姜30g,炙甘草10g,獨活20g,白芷10g,半夏10g,陳皮15g,黃芩10g,蒼術15g,防風10g。</p><p class="ql-block">2劑,水煎溫服,每日1劑,1日3次。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">2.4 方義解析</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">本方立足《傷寒論》四逆湯體系,合神術散、附術湯意化裁:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 四逆湯(附子、生姜、炙甘草):溫壯少陰腎陽,固護肌表衛(wèi)陽,為扶正托邪之核心,解決“正虛”根本。</p><p class="ql-block">2. 蒼術、防風、白芷(仿神術散):疏散肌表風寒,燥濕健脾,解決“外邪”與“中濕”。</p><p class="ql-block">3. 獨活:搜剔少陰、厥陰寒濕,引少陽、太陰寒濕從三陽經路外出,為“敗毒”之關鍵引經藥。</p><p class="ql-block">4. 陳皮、半夏:理氣和中,燥濕化痰,改善中焦氣滯腹脹。</p><p class="ql-block">5. 黃芩:清泄陽明郁熱,監(jiān)制溫燥之品,防邪郁化熱變證,體現(xiàn)“寒熱并用、攻補兼施”之巧。</p><p class="ql-block">全方共奏回陽逐邪、外散風寒、內化寒濕之功,扶正不戀邪,祛邪不傷正。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">3 復診情況(2026年3月11日)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">3.1 癥情變化</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">患者服藥2劑后,惡寒顯著減輕,但出現(xiàn)大便稀溏、噯氣頻作;舌胖淡紅,苔白厚。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">3.2 病機解讀</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">此為脾陽得復,運化功能恢復,體內積滯之寒濕腐穢從下而去,屬《傷寒論》第256條“脾家實,腐穢當去”之佳兆,非藥誤泄瀉,切勿驟用止瀉之品。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">3.3 二診治法與方藥</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">續(xù)以溫陽散寒、祛濕透邪,加理氣和中、消脹除噯之品。</p><p class="ql-block">處方:附子15g,生姜20g,炙甘草10g,獨活12g,白芷20g,陳皮15g,法夏10g,防風10g,黃芩10g,香附12g,厚樸12g,紫蘇15g。</p><p class="ql-block">2劑,水煎服,每日1劑,1日3次。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">3.4 方藥調整思路</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">減獨活用量、稍減生姜,避免溫散太過耗傷正氣;加重白芷,增強祛風散寒、通竅止痛之力;加香附、厚樸、紫蘇,合陳皮、法夏取香蘇散之意,理氣和胃、化濕止瀉、消除噯氣脹悶。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">4 治療結果</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">患者服1劑后大便稀溏好轉,服完2劑后:惡寒完全消失,噯氣、胃脘脹滿、食欲差等諸癥悉除,病告痊愈。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">5 按語與拓展</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">5.1 經典理論溯源</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">本案治法核心源于《傷寒論》少陰病篇“少陰病,始得之,反發(fā)熱,脈沉者,麻黃附子細辛湯主之”及“太陰病,脈浮者,可發(fā)汗,宜桂枝湯”之旨。陳常富醫(yī)師在此基礎上,結合老年體虛、寒濕偏重之具體病機,創(chuàng)立“四逆敗毒法”,以四逆湯溫陽為底,合神術散、獨活等品散濕敗毒,實為對經典經方靈活化裁、古方新用的典范。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其“脾家實,腐穢當去”的判斷,直接承襲仲景思想。臨床見虛人外感服藥后出現(xiàn)泄瀉、穢氣,多為正氣來復、驅邪外出之象,此乃正邪交爭、邪氣有路的積極信號,此時應順勢利導,加強理氣和中,而非盲目止?jié)?,此為中醫(yī)“通因通用”思想的具體應用。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">5.2 方藥配伍精髓</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 附子-生姜-炙甘草:回陽救逆、溫中散寒之核心組合。附子大辛大熱,溫腎助陽;生姜溫胃散寒,助附子回陽;炙甘草溫中調和,解附子毒性,三藥合用,溫陽而不燥,固正而不滯。</p><p class="ql-block">2. 風藥與濕藥合用:蒼術、防風、白芷、獨活等風藥,既能疏散肌表風寒,又能勝濕健脾,與陳皮、半夏等燥濕藥配伍,共除中焦寒濕,體現(xiàn)“治風先治濕,濕去風自滅”的思路。</p><p class="ql-block">3. 寒熱并用:黃芩與附子、生姜同用,既能清泄陽明郁熱,防止溫燥太過,又不影響整體溫陽散寒的大局,體現(xiàn)中醫(yī)調和寒熱、平衡陰陽的配伍智慧。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">5.3 臨床應用啟示</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 虛人外感,重在扶正:老年慢阻肺患者,正氣虧虛為本,外感為標。治療切不可單純使用辛涼或辛溫解表藥,以免更傷陽氣,導致病情遷延。本案以四逆湯溫陽扶正為核心,解表藥為輔,標本兼顧,療效顯著。</p><p class="ql-block">2. 動態(tài)辨證,靈活調整:復診時患者出現(xiàn)泄瀉,并非病情惡化,而是邪去之路。醫(yī)者需精準判斷病機,及時調整方藥,減少理氣和中之品,即可達到預期療效。此體現(xiàn)中醫(yī)**“觀其脈證,知犯何逆,隨證治之”**的核心原則。</p><p class="ql-block">3. 經方化裁的靈活性:陳常富醫(yī)師將四逆湯、神術散、香蘇散等經典方劑融合化裁,形成適合現(xiàn)代人體質與病機的新方,既保留經方精髓,又符合臨床實際,值得借鑒。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">6 參考文獻</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">[1] 張仲景. 傷寒論[M]. 北京: 人民衛(wèi)生出版社, 2005.</p><p class="ql-block">[2] 張仲景. 金匱要略方論[M]. 北京: 人民衛(wèi)生出版社, 2010.</p><p class="ql-block">[3] 陳常富. 經方在老年慢性呼吸系統(tǒng)疾病中的應用體會[J]. 中醫(yī)雜志, 202X, X(X): XX-XX.</p><p class="ql-block">[4] 國家藥典委員會. 中華人民共和國藥典(一部)[S]. 北京: 中國醫(yī)藥科技出版社, 2020.</p><p class="ql-block">[5] 王付. 經方配伍理論與應用[M]. 北京: 中國中醫(yī)藥出版社, 2018.</p><p class="ql-block">[6] 李心機. 傷寒論通釋[M]. 北京: 人民衛(wèi)生出版社, 2015.</p><p class="ql-block"> </p>