<p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">2021年8月2日,驅(qū)車(chē)千余里,夕至廣西柳侯祠。暮色起,自公園北門(mén)而入,青石板路迤邐向前,高樹(shù)垂陰覆地,枝丫交疊,光影朦朧。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">行至一片茂林,透過(guò)葉縫的微光,依稀看見(jiàn)一處隆起的石墓,伸出手,在夜色里,順時(shí)針摸著石墓轉(zhuǎn)一圈,看清方碑上刻著“唐代文學(xué)家柳宗元之墓”?!缎绿茣?shū)》記載:柳宗元于“元和十四年十一月八日卒,年四十七”。柳候曾停靈于此,此墓為衣冠冢。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">翌日清晨復(fù)自南門(mén)入,門(mén)樓規(guī)制隆重,重檐飛翹,花脊斗拱,三門(mén)四楹,丹柱彩桷,兼具清代形制和嶺南風(fēng)格。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">門(mén)樓夜景</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">天晴,陽(yáng)光灑在青石板路上,循路折轉(zhuǎn)數(shù)次,便至著名的羅池。千年前,此水“廣袤可數(shù)里,澄波汀蓄,準(zhǔn)平而鑒照其外”,昔日一泓野水,今以石欄護(hù)岸,池水映幽樹(shù),靜穆間自有千年底蘊(yùn)。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">三年后再訪,由西門(mén)入,拜謁柳侯祠。上臺(tái)階,目睹郭沫若書(shū)寫(xiě)“柳侯祠”牌匾,筆力遒勁。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">進(jìn)入前殿,穿過(guò)天井,來(lái)到中殿碑廊,此處陳列歷代碑刻三十余方,最醒目、最珍貴的是“三絕碑”。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">唐長(zhǎng)慶三年,韓愈撰“柳州羅池廟碑”追祭亡友,感天動(dòng)地。北宋紹圣年間,蘇軾貶謫途中書(shū)“迎享送神詩(shī)”,敬奠韓柳。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">當(dāng)年柳宗元身陷王叔文黨爭(zhēng),初貶永州司馬,再遷柳州刺史。彼時(shí)柳州荒蠻,“陰森野葛交蔽日,懸蛇結(jié)虺如葡萄”,荒野多盜匪,民生凄苦,哀嚎之聲不絕。而柳候不鄙夷其民,勸以禮法,悉心治理。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">三年之間,民生得到保障,官府無(wú)拖欠的租稅,流亡的人從四方歸來(lái),安居樂(lè)業(yè)。家家有新屋,渡口有新船,池沼園林整潔,豬牛雞鴨長(zhǎng)得肥壯。父慈子孝,夫妻和睦,婚喪嫁娶,各有章法。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">當(dāng)?shù)仫L(fēng)俗以男女為人質(zhì)換錢(qián),逾期不贖,則淪為奴隸。子厚想辦法贖人,家貧無(wú)錢(qián)者允許出賣(mài)苦力,“足相當(dāng),則使歸其質(zhì)?!?lt;/span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳州柳候公園,建于1906年,以羅池為中心,西北傍柳氏衣冠冢,東接柳侯祠。一水、一冢、一祠,奠定公園基本格局。此格局,暗合柳候生前遺愿。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">相傳他與魏忠、謝寧、歐陽(yáng)翼飲宴,曾托以后事:我時(shí)運(yùn)不濟(jì),寄身于蠻荒,來(lái)年辭世后,必為神明庇佑此地,死后三年,望建廟祭祀。歿后,又托夢(mèng)給歐陽(yáng)翼,囑咐他“館我于羅池”。廟成,大祭之日,有過(guò)客李儀醉酒酩酊,在廟里滋事,出門(mén)即暴斃。恰如門(mén)聯(lián)所云:“山水來(lái)歸黃蕉丹荔,春秋報(bào)事福我壽民”。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">2023年11月22日,終于抵達(dá)湖南永州。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">沿柳子街徐行,五百余米的臨溪小街,夕陽(yáng)西斜,街頭老屋逆著光,毛茸茸的,好看。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">路面青石鋪就,兩側(cè)嵌以鵝卵石。街老,石縫隙里長(zhǎng)出青草,深淺不一。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳子廟居街中段,廟前翠柏四株,雄獅對(duì)峙,正門(mén)五龍環(huán)繞,“柳子廟”三字赫然入眼。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">前殿后面是戲臺(tái)</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">廟前,愚溪依舊潺湲。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳宗元“以愚觸罪,謫瀟水上,愛(ài)是溪,入二三里,得其尤絕者家焉”,自此與溪相守,“日骎骎以游汝,闖闖以守汝?!庇乐萆剿畱?,盡付《八愚詩(shī)》《鈷鉧潭記》《鈷鉧潭西小丘記》《至小丘西小石潭記》諸篇。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳文奇古俊潔,開(kāi)山水游記之先河。其一生創(chuàng)作五百余篇,大半成于永州貶所。當(dāng)時(shí)韓柳并稱,二人皆是古文運(yùn)動(dòng)領(lǐng)袖。若論散文之奇,韓愈稍勝。柳詩(shī)如《江雪》《漁翁》等“發(fā)纖秾于簡(jiǎn)古,寄至味于淡泊”,獨(dú)步中唐。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">巔峰時(shí)期的柳宗元與永州山水驟然相遇,山水為之傾倒,子厚為之神迷,彼此引為知己,互相成就。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳子廟依山而建,三進(jìn)院落漸次抬升。入門(mén)登十三級(jí)臺(tái)階至二進(jìn),“八愚千古”“都是文章”匾額高懸,令人仰望。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">再上十六級(jí)石階,抵達(dá)正殿?!拔墓诎思摇必翌~,熠熠生輝。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">殿中漢白玉柳子坐像,清癯瘦削,目光炯炯,背景墻大書(shū)“利民”二字,道盡永州十年功業(yè)。殿兩側(cè)是《永州八記》木版畫(huà),上文下圖,堪稱精美。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">柳宗元支持官學(xué),在愚溪設(shè)精舍書(shū)院,接待四方學(xué)子,親自講經(jīng)、評(píng)文、授法。如韓愈所言:“衡湘以南為進(jìn)士者,皆以子厚為師,其承子厚口講指畫(huà)為文詞者,悉有法度可觀。”</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">湖南《零陵縣志》載:舊時(shí)春秋二祭,尤以七月十三日柳宗元生辰最為隆重,祭祀盛于祭孔。士農(nóng)工商齊集廟內(nèi),殺牲置酒,演戲酬神,熱鬧非凡。正殿舊有神龕,塑柳宗元泥像,可抬之行街。永州百姓奉其為“柳子菩薩”,敬若神明。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">他憑一己之力,將中原文明播撒于蠻荒之地:興農(nóng)耕、革陋俗、辦學(xué)堂、正禮法;又以一支巨筆,把荒丘溪水化作千古文章。永州與柳州,因他而有了文脈種子;他亦因這兩片土地,從貶謫逐臣,成為百姓崇拜的神明。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">?</span></p>