<p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">蘄艾[ qí ài ]——蘄州 所產(chǎn)的艾。</span></p><p class="ql-block">明 李時(shí)珍 《本草綱目·草四·艾》:“自 成化 以來(lái),則以 蘄州 者為勝,用充方物,天下重之,謂之蘄艾。相傳他處艾灸酒壜不能透,蘄艾一灸則直透徹為異也?!?lt;/p><p class="ql-block">《醫(yī)宗金鑒·正骨心法要旨·器具總論》:“再用蘄艾,做薄褥覆於柱(腰柱)上,以御風(fēng)寒?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">少艾[ shào ài ]——指年輕美麗的女子。</span></p><p class="ql-block">《孟子·萬(wàn)章上》:“知好色,則慕少艾?!?趙岐 注:“少,年少也;艾,美好也?!?lt;/p><p class="ql-block">《續(xù)資治通鑒·宋徽宗大觀元年》:“有 虞仙姑 者,年八十餘,狀貌如少艾?!?lt;/p><p class="ql-block"> 清 和邦額 《夜譚隨錄·韓樾子》:“ 韓 隱玉蘭花下偷窺,則一靚妝少艾,扶一女奴,冉冉而入。”</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">形容(女子的)年輕美麗。</span></p><p class="ql-block">宋 莊季裕 《雞肋編》卷上:“有茶肆婦人少艾,鮮衣靚妝,銀釵簪花?!?lt;/p><p class="ql-block">《二刻拍案驚奇》卷二十:“有一富戶,姓 陳 名 定 ,有一妻一妾……妻已中年,妾尚少艾。”</p><p class="ql-block">《品花寶鑒》第六回:“這兩位夫人,都是續(xù)娶的。雖在中年,卻還生得少艾,不過(guò)像三十來(lái)歲的人?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾子[ ài zǐ ]——食茱萸的別名。</span></p><p class="ql-block">見(jiàn) 明 李時(shí)珍 《本草綱目·果四·食茱萸》。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">方言。艾草。</span></p><p class="ql-block">清 富察敦崇 《燕京歲時(shí)記·菖蒲艾子》:“端午日用菖蒲、艾子插於門旁,以禳不祥,亦古者艾虎、蒲劍之遺意?!?</p><p class="ql-block">老舍 《四世同堂》三八:“為了補(bǔ)救吃不上粽子什么的,她想買兩束蒲子、艾子、插在門前。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">斬艾——斬刈。砍伐。</span></p><p class="ql-block">《墨子·備城門》:“斬艾與此長(zhǎng)尺,乃置窯灶中?!?lt;/p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">斬刈。斬殺。</span></p><p class="ql-block">《左傳·哀公二年》:“范氏、中行氏 反易天明,斬艾百姓,欲擅 晉國(guó) 而滅其君?!?lt;/p><p class="ql-block">漢 劉向《說(shuō)苑·善說(shuō)》:“楚 雖無(wú)德,亦不斬艾其民?!?lt;/p><p class="ql-block">宋 秦觀《法律上》:“法律所以制姦,其事皆鞭笞斬艾人之所惡,欲以報(bào)所惡之讎者也?!?lt;/p><p class="ql-block">清 戴名世《<孑遺錄>自序》:“而一旦稱兵起事,橫行天下,斬艾良民?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">嬌艾[ jiāo ài ]——美貌的少女。</span></p><p class="ql-block">清 孔尚任 《桃花扇·逃難》:“受千人笑駡,積得些金帛,娶了些嬌艾?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾氣[ ài qì ]——謂如 鄧艾 之口吃。</span></p><p class="ql-block">宋 邵博 《聞見(jiàn)后錄》卷三十:“士人口吃, 劉貢父 嘲之曰:‘本是 昌 徒,又為 非 類;雖無(wú) 雄 才,卻有 艾 氣?!w 周昌 、 韓非 、 揚(yáng)雄 、 鄧艾 皆口吃也?!眳⒁?jiàn)“ 艾艾 ”。</p><p class="ql-block">宋 龍袞 《江南野錄》:“﹝ 韓熙載 ﹞性好謔浪,有投贄荒惡者,使妓炷艾燻之。俟來(lái),嗅曰:‘子之卷軸何多艾氣也。’”艾,音近呆。后用為嘲人文字粗惡之典。</p><p class="ql-block">宋 薛季宣 《嘲欲借予雜稿者》詩(shī):“惡語(yǔ)故應(yīng)多艾氣,殘?zhí)贌o(wú)用寫來(lái)詩(shī)。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">插艾[ chā ài ]——古代端午節(jié)的一種風(fēng)俗。</span></p><p class="ql-block">《歲時(shí)廣記·端午·插艾花》引 宋 呂原明 《歲時(shí)雜記》:“端五京都士女簪戴,皆剪繒楮之類為艾,或以真艾,其上裝以蜈蚣、蚰蜒、蛇蝎、草蟲之類?!?lt;/p><p class="ql-block">《隨園詩(shī)話補(bǔ)遺》卷五引 清 陳鵬 《端午》詩(shī):“插艾兒時(shí)事,而今兩鬢華。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">宿艾[ sù ài ]——老成長(zhǎng)者。</span></p><p class="ql-block">《禮記·曲禮上》:“五十曰艾?!?lt;/p><p class="ql-block"> 宋 葉適 《鞏仲至墓志銘》:“ 仲至 學(xué)敏而早成,自童丱時(shí),前輩源緒,古今音節(jié),事之因革總統(tǒng),如注水千丈之壑,迎前隨后,宿艾駭服,以為積數(shù)十年燈火勤力,聚數(shù)十家?guī)熡阎v明,猶不能到也?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾孀[ ài shuāng ]——年老的寡婦。</span></p><p class="ql-block">清 鈕琇 《觚賸·睞娘》:“聞女之姑在 午溪 東新巷 ,姑以艾孀守貞,女可就訪,合居共為晨昏?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">刬艾[ chǎn ài ]——剪削,修剪。艾,通“ 刈 ”,割。 </span></p><p class="ql-block">明 李東陽(yáng) 《擬楊文懿公謚議》:“開(kāi)門授徒,汲引牖導(dǎo),因材而教,溫顏而善誘之,不煩懲創(chuàng)剗艾之力,而士多成材,世獲其用?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">蘭艾[ lán ài ]——蘭草與艾草。蘭香艾臭,常比喻君子小人或貴賤美惡。</span></p><p class="ql-block">《宋書·武帝紀(jì)中》:“若大軍登道,交鋒接刃,蘭艾吾誠(chéng)不分?!?lt;/p><p class="ql-block"> 唐 張九齡 《在郡秋懷》詩(shī)之一:“蘭艾若不分,安用馨香為?!?</p><p class="ql-block">清 紀(jì)昀 《閱微草堂筆記·灤陽(yáng)消夏錄一》:“ 宋 儒之學(xué),則人人皆可以空談。其間蘭艾同生,誠(chéng)有不盡饜人心者,是嗤點(diǎn)之所自來(lái)?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">耘艾[ yún ài ]——耕種收獲。</span></p><p class="ql-block">《荀子·王制》:“脩隄梁,通溝澮……歲雖兇敗水旱,使民有所耘艾?!?楊倞 注:“艾讀為刈。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">保艾[ bǎo ài ]——猶言養(yǎng)育。</span></p><p class="ql-block">《詩(shī)·小雅·南山有臺(tái)》:“樂(lè)只君子,保艾爾后?!?毛 傳:“艾,養(yǎng);保,安也?!?lt;/p><p class="ql-block">見(jiàn)“ 保乂 ”。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">針艾[ zhēn ài ]——喻救治社會(huì)弊病的方法。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">法治乃社會(huì)針艾之良策</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾猳[ ài jiā ]——指老公豬,亦借指面首或漁色之徒。</span></p><p class="ql-block">《左傳·定公十四年》:"野人歌之曰:'既定爾婁豬,盍歸吾艾豭?'"杜預(yù)注:"婁豬,求子豬,以喻南子。艾瑕喻宋朝。"南子,衛(wèi)靈公妃,淫亂,故以喻之。一說(shuō)謂婁豬為求牡之豬。參閱清王鳴盛《蛾術(shù)篇·婁豬》</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾符[ ài fú ]——古俗,端午日懸艾蒿于門戶,并黏貼符箓以祛邪惡。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">唐 殷堯藩 《端午日》詩(shī):“不効艾符趨習(xí)俗,但祈蒲酒話昇平?!?lt;/span></p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">剗艾[ chǎn ài ]——剪削,修剪。艾,通“刈”,割。</span></p><p class="ql-block">明 李東陽(yáng)《擬楊文懿公謚議》:“開(kāi)門授徒,汲引牖導(dǎo),因材而教,溫顏而善誘之,不煩懲創(chuàng)剗艾之力,而士多成材,世獲其用?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">悔艾[ huǐ ài ]改過(guò)自新。</span></p><p class="ql-block">宋史.卷三八八.李燾傳:「知雙流縣,仕族張氏子居喪而爭(zhēng)產(chǎn)。燾曰:『若忍墜先訓(xùn)乎?盍歸思之?!蝗諒?fù)來(lái),迄悔艾無(wú)訟?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾炷[ ài zhù ]——揉艾制成錐形的顆粒,謂之“艾炷”。中醫(yī)用以灸療疾病。</span></p><p class="ql-block">《北史·酷吏傳·李洪之》:“ 洪之 志性慷慨,多所堪忍。疹病灸療,艾炷圍將二寸,首足十餘處,一時(shí)俱下,言笑自若。” </p><p class="ql-block">唐 韓愈 《譴瘧鬼》詩(shī):“灸師施艾炷,酷若獵火圍?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾蕭[ ài xiāo ]——即艾蒿。臭草。亦以比喻小人。</span></p><p class="ql-block">明 劉基 《燕歌行》:“瓊田瑤草芟蒭蕘,江蘺澤蘭成艾蕭?!?</p><p class="ql-block">清 孔尚任 《桃花扇·入道》:“白骨青灰長(zhǎng)艾蕭,桃花扇底送南朝?!?</p><p class="ql-block">劉師培 《文說(shuō)·宗騷篇》:“帝子無(wú)聞,悵艾蕭之當(dāng)戶;黨人不亮,悲椒榝之當(dāng)帷?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾年[ ài nián ]——老年。</span></p><p class="ql-block">清 納蘭性德 《與顧梁汾書》:“老父艾年,尚勤于役;渺予小子,敢憚前驅(qū)?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">獮艾[ xiǎn ài ]——猶消滅。</span></p><p class="ql-block">梁?jiǎn)⒊缎旅裾f(shuō)·論尚武》:“漢景 之獮艾游俠,漢高、明太 之葅醢功臣,殆皆用鋤之一術(shù)矣?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">蓍艾[ shī ài ]——蓍草與艾草。</span></p><p class="ql-block">晉 皇甫謐 《高士傳·老萊子》:“當(dāng)時(shí)世亂,逃世耕於 蒙山 之陽(yáng),莞葭為墻,蓬蒿為室,枝木為牀,蓍艾為席?!?lt;/p><p class="ql-block">耆艾。蓍,用同“ 耆 ”。古稱六十歲為耆,五十歲為艾。因以指老年。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">唐 楊炯 《常州刺史伯父東平楊公墓志銘》:“言旋舊國(guó),保茲蓍艾。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾席[ ài xí ]——用艾草作席子。言生活極清貧。</span></p><p class="ql-block">晉 皇甫謐 《高士傳·老萊子》:“ 老萊子 者, 楚 人也。當(dāng)時(shí)世亂,逃世耕於 蒙山 之陽(yáng),莞葭為墻,蓬蒿為室,枝木為牀,蓍艾為席。”</p><p class="ql-block">《梁書·安成王秀傳》:“兩 韓 之孝友純深, 庾 郭 之形骸枯槁,或橡飯菁羹,惟日不足,或葭墻艾席,樂(lè)在其中?!?</p><p class="ql-block">清 唐孫華 《雙鳳村居》詩(shī):“ 鳳凰村 畔得吾廬,艾席葭墻稱隱居。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">紫艾[ zǐ ài ]——即紫艾綬。</span></p><p class="ql-block">晉 傅咸 《感別賦》:“佩銀璜于帝側(cè),拖紫艾于天庭。” </p><p class="ql-block">宋 王安石 《送鄆州知府宋諫議》詩(shī):“賜衣纏紫艾,衛(wèi)甲綴朱綬?!?lt;/p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">參見(jiàn)“ 紫艾綬 ”。紫綠色綬帶。</span></p><p class="ql-block">《后漢書·馮魴傳》:“帝嘗幸其府,留飲十餘日,賜駁犀具劍、佩刀、紫艾綬、玉玦各一?!?李賢 注:“艾即盭,緑色也,其色似艾?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">鋤艾[ chú ài ]——鋤割。引申為鏟除、消滅。</span></p><p class="ql-block">明 李東陽(yáng) 《與東山劉都憲書》:“安攘之計(jì),固已概定,而撫綏之意,勝於鋤艾。”</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾衣[ ài yī ]——古俗,端午日采艾葉合綿制衣,謂服之能祛毒。</span></p><p class="ql-block">《遼史·禮志六》:“五月重五日午時(shí),採(cǎi)艾葉和綿著衣,七事以奉天子,北南臣僚各賜三事。” </p><p class="ql-block">宋 葉隆禮 《契丹國(guó)志·歲時(shí)雜記》:“五月五日午時(shí),采艾葉與綿相和絮衣,七事國(guó)主著之,蕃 漢 臣僚各賜艾衣三事?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">長(zhǎng)艾[ cháng ài ]——老年。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">漢 揚(yáng)雄 《答劉歆書》:“ 田儀 與 雄 同鄉(xiāng)里,幼稚為鄰,長(zhǎng)艾相更視?!?lt;/p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">指老年人。</span></p><p class="ql-block">南朝 梁 劉勰 《文心雕龍·養(yǎng)氣》:“童少鑒淺而志盛,長(zhǎng)艾識(shí)堅(jiān)而氣衰?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">銀艾[ yín ài ]——銀印和綠綬。漢 制,吏秩比二千石以上皆銀印綠綬。泛指高官。</span></p><p class="ql-block">《隸釋·漢孟郁脩堯廟碑》:“印紼相承,銀艾不絶。”</p><p class="ql-block">《后漢書·張奐傳》:“吾前后仕進(jìn),十要銀艾?!?李賢 注:“銀印緑綬也,以艾草染之,故曰艾也。” </p><p class="ql-block">宋 陸游 《雜興》詩(shī)之二:“一笑顧吾兒,銀艾何足綰?!眳⒁?jiàn)“ 銀印青綬 ”。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">蓄艾[ xù ài ]——</span><span style="font-size:18px; color:rgb(237, 35, 8);">本指蓄藏多年之艾以治久病,后以“蓄艾”比喻應(yīng)長(zhǎng)期積蓄以備急用。</span></p><p class="ql-block">《孟子·離婁上》:“今之欲王者,猶七年之病求三年之艾也;茍為不畜;終身不得?!?lt;/p><p class="ql-block">清 侯方域 《代司徒公屯田奏議》:“狃因循,則疑更弦之為擾;獵捷效,則厭蓄艾之為遲?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾餻[ ài gāo ]——古俗,以艾汁和粉制糕,端午食之謂可祛毒。</span></p><p class="ql-block">《遼史·禮志六》:“五月重五日,君臣宴樂(lè), 渤海 膳夫進(jìn)艾餻?!?</p><p class="ql-block">宋 葉隆禮 《契丹國(guó)志·歲時(shí)雜記》:“五月五日午時(shí)……國(guó)主及臣僚飲宴, 渤海 廚子進(jìn)艾餻?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾安[ ài ān ]謂民生安定,宇內(nèi)承平。艾,通“ 乂 ”。</span></p><p class="ql-block">《史記·越王勾踐世家論》:“ 禹 之功大矣,漸九川,定九州,至于今諸夏艾安?!?lt;/p><p class="ql-block">《漢書·公孫弘等傳贊》:“ 漢 興六十餘載,海內(nèi)艾安,府庫(kù)充實(shí)?!?lt;/p><p class="ql-block">《新唐書·突厥傳上》:“ 武帝 時(shí),中國(guó)艾安?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾酒[ ài jiǔ ]——古俗,端午日采艾浸酒,飲之以祛邪。</span></p><p class="ql-block">宋 陳元靚 《歲時(shí)廣記·端午上》:“《金門歲節(jié)》:‘ 洛陽(yáng) 人家端午造術(shù)羹艾酒,以花綵樓閣插鬢,賜辟瘟扇、梳?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">耋艾[ dié ài ]——指高壽的人。</span></p><p class="ql-block">唐 韓愈 《南海神廟碑》:“歲仍大和,耋艾歌詠?!?lt;/p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">艾緡[ ài mín ]——即艾綬。</span></p><p class="ql-block">《古文苑·張衡<綬笥銘>》:“皇用我賜,俾作帝臣,服其令服,鸞封艾緡?!?章樵 注:“艾緡謂盭草染絲緑色以為綬,所謂青緺,二千石綬也?!眳⒁?jiàn)“ 艾綬 ”。</p>