<p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">圖文/如風(fēng)</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 海南文昌是著名的華僑之鄉(xiāng)。一是文昌人出洋時(shí)間早,宋末明初已有先驅(qū)者怒海行舟,乘帆船到南洋群島謀生;二是出洋人數(shù)眾多,據(jù)不完全統(tǒng)計(jì)約有l(wèi)20余萬(wàn)人,遠(yuǎn)遠(yuǎn)超過(guò)文昌58萬(wàn)現(xiàn)住居民的一倍;三是華僑分布的地域廣,遍于世界50多個(gè)國(guó)家和地區(qū);四是對(duì)故鄉(xiāng)的貢獻(xiàn)巨大,改革開(kāi)放以來(lái),華僑對(duì)故鄉(xiāng)的捐款贈(zèng)物近10億元。</p><p class="ql-block"> 位于文昌市老城區(qū)的文南老街,便是文昌僑胞回歸故土反哺桑梓的歷史見(jiàn)證。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 在文昌眾多華僑中,最為顯赫的當(dāng)數(shù)宋耀如。他是中國(guó)“初談革命”的三位民主革命家之一(另兩位是孫中山和黃興),他是孫中山民主革命的堅(jiān)定支持者,為振興中華甘當(dāng)“革命的隱君子”,為革命無(wú)盡無(wú)休地付出而從未尋求一絲一毫的回報(bào)。他培養(yǎng)的6個(gè)子女皆是“人中龍鳳”,尤其是宋慶齡、宋美齡、宋子文“兩后一相”,更是中國(guó)現(xiàn)代史上閃耀的明星。</p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">宋耀如(1861-1918)</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 不過(guò),本篇主要介紹文昌另一位華僑領(lǐng)袖——郭巨川。</p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">郭巨川(1876-1953)</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"> 郭巨川, 原名郭書(shū)淮、又名郭盛淮,海南省文昌縣南陽(yáng)鎮(zhèn)美丹村人,新加坡僑領(lǐng)。</p><p class="ql-block"> 其父郭云龍?jiān)缒甑侥涎螅ń駯|南亞一帶)謀生,其母吳氏留守故土勤儉持家,因積勞成疾英年早逝,9歲的郭巨川及其胞弟鏡川全靠祖母李氏、伯母王氏撫育成人。</p><p class="ql-block"> 郭巨川幼年時(shí)曾在私塾讀書(shū),后赴南洋馬六甲埠(今屬馬來(lái)西亞)和父親一道打工,到種植園里從事木薯、橡膠、油棕、椰子的種植、管理、收獲和銷售等工作。清光緒三十三年(1907年),奉父之命捐銀500元在故鄉(xiāng)南陽(yáng)美丹村創(chuàng)設(shè)邁眾小學(xué),免費(fèi)讓鄉(xiāng)里子弟就讀。先后兩次以先人“郭斯俊”、“郭邦由”的名義捐大洋1萬(wàn)元給南陽(yáng)故里,在族中設(shè)立“獎(jiǎng)學(xué)基金會(huì)”。</p><p class="ql-block"> 20世紀(jì)初,世界經(jīng)濟(jì)危機(jī),英屬馬來(lái)亞(今馬來(lái)西亞、新加坡)種植園競(jìng)相低價(jià)變賣,郭巨川回文昌老家變賣祖田,四處籌措資金,把大片膠園與荒地買下。第一次世界大戰(zhàn)后,世界經(jīng)濟(jì)復(fù)蘇,郭巨川逐漸發(fā)展成為富甲一方的大企業(yè)家。和弟弟鏡川一道,在馬來(lái)亞先后捐資創(chuàng)辦了十余所學(xué)校。1924年瓊崖大旱,五谷失收,巨川兄弟匯回光洋數(shù)千元救濟(jì)南陽(yáng)美丹村的鄉(xiāng)親。1925年郭氏兄弟出資銀元14000多元購(gòu)置《四庫(kù)全書(shū)》一套捐給文昌縣圖書(shū)館,又付銀元300元為幼孤郭遠(yuǎn)安修建房屋。1926年捐銀4000余元修建被洪水沖壞的美丹橋壩,同年被選為北京善后會(huì)議華僑代表,出席北京善后會(huì)議。1927年捐銀元17000元建造文昌中學(xué)教學(xué)樓和禮堂。1930年前后,在家鄉(xiāng)美丹村建房幾十間,大部分給村中鄉(xiāng)親居住。先后榮獲國(guó)民政府大總統(tǒng)特授五等嘉禾章、廣東省省長(zhǎng)褒獎(jiǎng)二等嘉祥章,并被選為國(guó)民革命軍粵軍參議。1953年在馬來(lái)西亞吉隆坡市病逝。</p><p class="ql-block"> 為報(bào)答祖母伯母養(yǎng)育之恩,1936年郭巨川郭鏡川兄弟在文昌公園興建了一座郭母李太夫人王夫人紀(jì)念亭。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 郭母李太夫人王夫人紀(jì)念亭距文南老街僅一箭之遙。建于1936年,時(shí)任文昌縣長(zhǎng)何治偉奠基,而今已列入海南省文物保護(hù)單位。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 此亭為紀(jì)念李太夫人與王夫人撫孤有德、教子有功而建。表彰她們?cè)谄D難環(huán)境中把愛(ài)國(guó)華僑富豪郭巨川、郭敬川撫養(yǎng)教育成人,使之后來(lái)發(fā)跡南洋,對(duì)國(guó)民革命和社會(huì)公益事業(yè)秉力資助作出重大貢獻(xiàn)。</p><p class="ql-block"> 紀(jì)念亭呈八角形,為鋼筋水泥和玻璃瓦塔式結(jié)構(gòu),亭高11米。戧脊翹起,塔頂有珠,珠光溢彩,頂層八面開(kāi)拱形窗,亭內(nèi)有亭、亭上有亭、古色古香、中西合璧。內(nèi)外兩圈各有頂柱八支,外圈是方形石柱,內(nèi)圈的柱子是圓形的,柱頭為犍陀羅式,柱頭以上做成斗八藻式,檐廊設(shè)有欄桿,對(duì)開(kāi)四個(gè)有臺(tái)階的入口。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 郭母紀(jì)念亭的文物價(jià)值不在于其造型和結(jié)構(gòu),而在于亭內(nèi)集結(jié)了33幅名人墨寶。這些墨寶都出自當(dāng)年的民國(guó)要員和社會(huì)名流,李宗仁、林森、于佑任、馮玉祥、張學(xué)良、白崇禧、孫科、張人杰、陳立夫、孔祥熙、馬敘倫、黃強(qiáng)、蔣作賓、馮國(guó)清、王國(guó)憲、陸桂芳、陳樹(shù)人、覃振、居正、邵力子等,是我國(guó)保留歷史名人墨跡最多、最完整的紀(jì)念亭,恐怕不是之一是唯一。</p><p class="ql-block"> 亭內(nèi)墨寶均題于1935年(民國(guó)24年)。顯然,紀(jì)念亭是為存放這些墨寶而修建的。先有題詞后建亭是本紀(jì)念亭的特點(diǎn)。郭巨川先生將紀(jì)念亭建在原籍既是祖母伯母的懷念,也是對(duì)故土的懷念。只有亭內(nèi)沒(méi)有見(jiàn)到郭巨川先生的墨跡,有些令人不解。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 且看亭內(nèi)鑲嵌的匾額石刻——</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">懿德堪型</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 國(guó)民政府題頒 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">行式中闈</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 國(guó)民政府題頒 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">后先輝映</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 馮玉祥題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">歐孟稱女宗 仁慈世所傳</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">郭家姑與婦 懿德媲前賢</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">佐夫萬(wàn)里行 致富開(kāi)陌阡</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">創(chuàng)業(yè)甘苦辛 積善種福田</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">后嗣能報(bào)國(guó) 壽登耄耋年</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">食報(bào)邀天眷 褒揚(yáng)史待編</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 李宗仁 敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">任始風(fēng)徽</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 張學(xué)良 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">慈母縫衣為治裝 弟兄萬(wàn)里拓炎荒</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">家留家婦勤南畝 代哺諸孤慰北堂</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">兩世徽音能濟(jì)美 百年褒典自榮光</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">顯揚(yáng)潛德清芬遠(yuǎn) 積厚由來(lái)世澤長(zhǎng)</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 孫 科 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 黃慕松 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">賢明繼美</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">——林森 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">郭母李太夫人暨王夫人紀(jì)念亭記</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">——馮河清先生于民國(guó)二十五年 撰文 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">徽音孔昭 德比孟母</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 蔣作賓 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 居 正 敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">女宗共仰</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 張人杰 題 ——</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">重闈累德 閨譽(yù)長(zhǎng)昭</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 馬敘倫 題 ——</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">母儀足式 坤德典型</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 彭學(xué)沛 敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">荻畫(huà)垂型 彤芬永式</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 陳立夫 敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">懿德遐齡 功在黨國(guó)</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">徽音嗣慶</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 鈕永建 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 高惜冰 題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">芬惠翔聲 徽音嗣美</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">砥礪叔世 克紹母儀</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 許崇清 拜題 ——</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 邵力子 敬頌 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 再看外圍亭柱上的八副楹聯(lián),每副皆精品 ——</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">兩代儀型堪礪俗 千秋俎豆祀懷清</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 林森題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">?</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">孔崇褒榮兩世 懿德并千秋</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 孔祥熙敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">?</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">喆嗣欲報(bào)恩勤萬(wàn)古云霄罔極</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">群公共揚(yáng)芳烈千秋節(jié)義雙高</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">—— 王國(guó)憲敬撰并書(shū) ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">?</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">肯構(gòu)肯堂拓殖重洋傳二惠</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">太任太似徽音兩代共千秋</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:15px; color:rgb(176, 79, 187);">——陳樹(shù)人敬題 ——</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">四海昭融溫恭且恪</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">一門雍淑翟茀之光</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 于右任 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">郝法鐘儀后先媲美</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">松筠柏操日月?tīng)?zhēng)光</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 黃 強(qiáng) ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">任姒徽音開(kāi)年七百</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">汾河家世故異尋常</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 覃振 敬賀 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">懿范同昭徽音繼美</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187);">褒崇兩代彤煥千秋</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">—— 陸桂芳 敬題 ——</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;"><span class="ql-cursor">?</span></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;">2022-02-05 于海南文昌</p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p>