<p class="ql-block">本文只談詩之韻,不談詩本身。</p><p class="ql-block">韻,是詩的要素之一,雖不是核心要素,卻不可或缺。</p><p class="ql-block">較之近現(xiàn)代的無韻之“詩”,或稱散文“詩”,或稱之為有詩意的散文,其在形式上的分水岺就是一個(gè)字:</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">韻!</b></p><p class="ql-block"><b>詩有韻,散文無韻。</b></p><p class="ql-block">雖然,有韻者未必都是詩;但是,拙意以為,無韻者都不能稱詩。今人稱“散文詩”者,比方而已!今人寫“散文詩”者,愛好而已!</p><p class="ql-block">說到詩之韻,現(xiàn)在的人們首先想到的就是“平水韻”,且僅此一家,別無分店。</p><p class="ql-block"><b>實(shí)際上,平水韻大致(未細(xì)考)是以唐宋時(shí)期實(shí)用的語音為基礎(chǔ)的,簡而言之,是以唐宋時(shí)代人們的“普通話”為基礎(chǔ)的!</b></p><p class="ql-block">它是南宋末年,由山西平水地方一位名叫劉淵的書商收集整理而成,書名《禮部韻略》,計(jì)107個(gè)韻部。后來一位名叫王文郁的人,將之調(diào)整為106個(gè)韻部。</p><p class="ql-block">這就是至今一些格律詩詞專家和部份格律詩詞愛好者們津津樂道的‘平水韻’。</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">沒有“平水韻”,照樣有詩!</b></p><p class="ql-block"><b>實(shí)際上,這平水韻也者,不過是千多年前部分老百姓的實(shí)際語音!</b></p><p class="ql-block">此后的元、明、清時(shí)代,科舉考試之試帖詩用韻,順理成章地也皆本於平水。</p><p class="ql-block">因古代社會(huì)發(fā)展緩慢,語言變化不多也不大,大家都默守成規(guī),所以“平水韻”延宕至今。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">***</span></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">流光易逝,歲月崢嶸。山河易色,天地改容。語言發(fā)展,日異月新?!?lt;/b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">令人不解者,中央電視臺(tái)一直連續(xù)主辦的格律詩詞大賽中,其所用詩韻,也仍以平水韻為準(zhǔn)繩!也就是說,參賽者們都要使用一千多年前老祖宗們曾經(jīng)使用過的語音!是可解,孰不可解!</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">***</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">平水韻究競有什么魔力呢?</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">什么魔力也未有!如上所述,它只是唐宋時(shí)代部份老祖宗語音的記錄和歸納。如果硬是要說有什么魔力,那就是它足以把現(xiàn)代人搞得暈頭轉(zhuǎn)向!</span></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">后代人就將這種“魔力”繼承過來,保留下去,這“魔力”便成了稀有之物!按“物以稀為貴”的市場規(guī)律,平水韻便身價(jià)益“高”,以致今天的詩詞大賽都離不開了!</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">一個(gè)漢字,概而言之,不外有五聲:上平聲,下平聲,上聲,去聲,入聲。其中,上平與下平統(tǒng)稱平聲。格律詩的韻字(韻腳)一般多押平聲韻[[詞(詩余)里既有平聲韻也有仄聲(上,去,入)韻,不在本文討論之列]]。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">下面簡單地將平水韻里的部份平聲字,擇要舉例如下,看其“奧妙”何在。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">例如</span></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">上平“東”韻部:(設(shè)為甲部。)</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">東,桐,銅,筒,童,同…</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">中,忠,衷,終…</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">工,功,公,宮,弓,攻…</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">融,戎……</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">風(fēng),馮,楓,豐,逢……</span></p><p class="ql-block">隆,……</p><p class="ql-block">蟲,崇,沖,蔥,充……</p><p class="ql-block">嵩,菘……</p><p class="ql-block">雄,熊……</p><p class="ql-block">紅,洪,虹,鴻……</p><p class="ql-block"><b>上平“冬”韻部:(設(shè)為乙部。)</b></p><p class="ql-block">冬……</p><p class="ql-block">彤……</p><p class="ql-block">宗,鐘,蹤……</p><p class="ql-block">恭,共,供……</p><p class="ql-block">容,蓉,溶,庸……</p><p class="ql-block">峰,鋒,蜂,豐……</p><p class="ql-block">農(nóng),儂……</p><p class="ql-block">龍……</p><p class="ql-block">從,重,衝……</p><p class="ql-block">松,淞……</p><p class="ql-block">兇,兇,匈,胸……</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">在格律詩中,上列甲部與乙部的韻字不得出現(xiàn)在同一首詩的韻字中!</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">比如,這里東字與冬字,不在同一個(gè)韻部,因此,它們倆就不能同時(shí)出現(xiàn)在一首詩的韻腳中!否則以犯規(guī)論處。不知奧秘何在!</span></p><p class="ql-block"><b>而用現(xiàn)代漢語評判,所舉甲、乙兩部同是0ng韻的。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">同是“一家人”,卻不能同進(jìn)“一家門”!</b></p><p class="ql-block">再例如:</p><p class="ql-block"><b>下平蕭韻部:(設(shè)為丙部。)</b></p><p class="ql-block">蕭,簫,梟,宵,霄,逍……</p><p class="ql-block">挑,條,迢……</p><p class="ql-block">貂,凋,雕……</p><p class="ql-block">迢,條……</p><p class="ql-block">朝,潮……</p><p class="ql-block">澆,椒,焦,蕉……</p><p class="ql-block">飄……</p><p class="ql-block">遙,姚,腰,邀,夭……</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b>下平豪韻部:(設(shè)為丁部。)</b></p><p class="ql-block">豪,毫,蒿,濠……</p><p class="ql-block">絛,桃,滔,逃,淘,陶……</p><p class="ql-block">旄,髦,毛……</p><p class="ql-block">曹,嘈,漕,槽……</p><p class="ql-block">羔,高,膏……</p><p class="ql-block">糟,遭……</p><p class="ql-block">勞,牢……</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">在格律詩中,丙部和丁部的韻字也不能同時(shí)出現(xiàn)在同一首詩的韻字中。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">用現(xiàn)代漢語評判,所舉丙、丁兩部同是a0韻。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">同是“一家人”,也不能同進(jìn)“一家門”。也不知奧妙何在!</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">上面略舉兩例,足以說明,在今天的語言環(huán)境下,《平水韻》已多么不合時(shí)宜了!</b></p><p class="ql-block">眾所周知:</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">今天寫的詩是給今人和后人看與聽的,不是給古人看與聽的!</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">寫詩用韻,實(shí)屬天性!不用說教,不用規(guī)定,出口成韻,自然而成。</b></p><p class="ql-block"><b>?有了韻,語言便好記又好聽!既有悅耳之快,又有助記之功。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">幾千年前的中國古人便已發(fā)現(xiàn)了這個(gè)秘密。</b></p><p class="ql-block">下面擇要略舉古人用韻的詩例,以嚮諸君。</p><p class="ql-block">上古時(shí)代,《易經(jīng)》的判辭中就多有用韻者:如</p><p class="ql-block"><b>《易經(jīng)》中困卦“六三”的爻辭:</b></p><p class="ql-block">“困于石,據(jù)于蒺藜。</p><p class="ql-block">入于其宮,不見其妻?!保ú患#?lt;/p><p class="ql-block"><b>押藜與妻字韻。</b></p><p class="ql-block">(按:這是澤水困卦“六三”爻的爻辭。乃不祥之兆!)</p><p class="ql-block"><b>《易經(jīng)》中坎卦“九五”爻的爻辭:</b></p><p class="ql-block">“坎不盈,祇既平?!保o咎。)</p><p class="ql-block"><b>押盈與平字韻。</b></p><p class="ql-block">(按:雖有機(jī)會(huì)脫險(xiǎn),但要把握有利時(shí)機(jī)。)</p><p class="ql-block">總的來說,《易經(jīng)》中的卦辭和爻辭押韻者并不很多。但凡可押韻的,它都押了。</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">這反映了人類喜歡押韻的天性。</b></p><p class="ql-block"><b>黃帝時(shí)代:彈歌:</b></p><p class="ql-block">“斷竹,續(xù)竹,</p><p class="ql-block">飛土逐宍?!?lt;/p><p class="ql-block">注:宍,古肉字。</p><p class="ql-block"><b>押竹與肉韻。</b></p><p class="ql-block">在相繼的堯舜時(shí)代,舜雖學(xué)歷不高,卻是頗喜歡舞文弄墨的。茲錄其兩首作品如下:</p><p class="ql-block"><b>卿云歌(舜)</b></p><p class="ql-block">卿云爛兮,糾縵縵兮。</p><p class="ql-block">日月光華,旦復(fù)旦兮。</p><p class="ql-block">(按:今之上海復(fù)旦大學(xué)之復(fù)旦二字,想必取源于此。)</p><p class="ql-block"><b>押縵與旦字韻。</b></p><p class="ql-block"><b>帝載歌(舜)</b></p><p class="ql-block">日月有常,星辰有行。</p><p class="ql-block">四時(shí)從經(jīng),萬姓永誠。</p><p class="ql-block">于予論樂,配天之靈。</p><p class="ql-block">遷於賢善,莫不咸聽。</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b>先押常和行韻,再押誠,靈,聽字韻。</b></p><p class="ql-block">注:行,讀杭音。</p><p class="ql-block"><b>到了周代,詩歌蓬勃興起,《詩經(jīng)》便是此時(shí)的詩歌總集。略呈數(shù)首如下。</b></p><p class="ql-block">如</p><p class="ql-block"><b>《關(guān)雎》</b></p><p class="ql-block">關(guān)關(guān)雎鳩,在河之洲。</p><p class="ql-block">窈窕淑女,君子好逑。</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b>押鳩,洲,逑字韻。</b></p><p class="ql-block"><b>《桃夭》</b></p><p class="ql-block">桃之夭夭,灼灼其華。</p><p class="ql-block">之子于歸,宜其室家。</p><p class="ql-block">桃之夭夭,有蕡其實(shí),</p><p class="ql-block">之子于歸,宜其家室。</p><p class="ql-block">桃之夭夭,其葉蓁蓁,</p><p class="ql-block">之子于歸,宜其家人。</p><p class="ql-block"><b>押華與家,實(shí)與室,蓁與人三個(gè)韻。</b></p><p class="ql-block">(按:以桃花之美,喻家室之宜。)</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block">周代之詩,取自《詩經(jīng)》。好詩紛呈,目不暇接。限于篇幅,只取上面這幾首。</p><p class="ql-block"><b>越謠歌(春秋時(shí)代)</b></p><p class="ql-block">君乘車,我戴笠,他日相逢下車揖。</p><p class="ql-block">君擔(dān)簦,我跨馬,他日相逢為君下。</p><p class="ql-block"><b>先押笠和揖,再押馬和下韻。</b></p><p class="ql-block">(按:表達(dá)了對純樸友誼的渴望。)</p><p class="ql-block"><b>烏鵲歌(春秋時(shí)代)</b></p><p class="ql-block">南山有烏,北山張羅。</p><p class="ql-block">烏自高飛,羅當(dāng)奈何?</p><p class="ql-block"><b>押羅與何韻。</b></p><p class="ql-block">(按:被人搶走后的妻子的堅(jiān)貞不渝的自白之詞。)</p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b>渡易水歌(荊軻。戰(zhàn)國時(shí)代)</b></p><p class="ql-block">風(fēng)蕭蕭兮易水寒,</p><p class="ql-block">壯士一去兮不復(fù)還。</p><p class="ql-block"><b>押寒與還韻。</b></p><p class="ql-block">(按:慷慨悲歌,天地動(dòng)容。)</p><p class="ql-block"><b>垓下歌(楚王·項(xiàng)羽)</b></p><p class="ql-block">力拔山兮氣蓋世,</p><p class="ql-block">時(shí)不利兮騅不逝。</p><p class="ql-block">騅不逝兮可奈何?</p><p class="ql-block">虞兮虞兮奈若何!</p><p class="ql-block"><b>押世與逝,何與何韻。</b></p><p class="ql-block">(按:英雄末路,其言也善?。?lt;/p><p class="ql-block"><b>大風(fēng)歌(漢高祖·劉邦)</b></p><p class="ql-block">大風(fēng)起兮雲(yún)飛揚(yáng),</p><p class="ql-block">威加海內(nèi)兮歸故鄉(xiāng)。</p><p class="ql-block">安得猛士兮守四方。</p><p class="ql-block"><b>押揚(yáng),鄉(xiāng),方韻。</b></p><p class="ql-block">(按:帝王的氣派!劉邦沒有項(xiàng)羽的缺點(diǎn),項(xiàng)羽沒有劉邦的命運(yùn)好。)</p><p class="ql-block"><b>悲愁歌(漢·烏孫公主)</b></p><p class="ql-block">吾家嫁我兮天一方,</p><p class="ql-block">遠(yuǎn)托異國兮烏孫王。</p><p class="ql-block">穹廬為室兮氈為牆,</p><p class="ql-block">以肉為食兮酪為漿。</p><p class="ql-block">常思漢土兮心內(nèi)傷,</p><p class="ql-block">愿為黃鵠兮還故鄉(xiāng)。</p><p class="ql-block"><b>押方,王,牆,漿,傷,鄉(xiāng)韻。每句皆韻。</b></p><p class="ql-block">(按:如泣如訴,一韻到底。)</p><p class="ql-block"><b>歸風(fēng)送遠(yuǎn)操(漢·趙飛燕)</b></p><p class="ql-block">涼風(fēng)起兮天隕霜,</p><p class="ql-block">懷君子兮渺難望。</p><p class="ql-block">感予心兮多慨慷。</p><p class="ql-block"><b>押霜,望,慷韻。</b></p><p class="ql-block">(按:清愁懷人之作。情深意切。)</p><p class="ql-block"><b>《淮南民歌》(漢·文帝與其弟爭位)</b></p><p class="ql-block">一尺布,尚可縫。</p><p class="ql-block">一斗粟,尚可舂。</p><p class="ql-block">兄弟二人不能相容。</p><p class="ql-block"><b>押縫,舂與容韻。</b></p><p class="ql-block">注:舂,音沖。</p><p class="ql-block"><b>《古詩十九首》之6</b></p><p class="ql-block">涉江採芙蓉,蘭澤多芳草。</p><p class="ql-block">采之欲遺誰,所思在遠(yuǎn)道。</p><p class="ql-block">還顧望舊鄉(xiāng),長路漫浩浩。</p><p class="ql-block">同心而離居,憂傷以終老。</p><p class="ql-block"><b>押草,道,浩,老韻。</b></p><p class="ql-block"><b>《古詩十九首》之10</b></p><p class="ql-block">迢迢千牛星,皎皎河漢女。</p><p class="ql-block">纖纖擢素手,札札弄機(jī)杼。</p><p class="ql-block">終日不成章,泣涕零如雨。</p><p class="ql-block">河漢清且淺,相去復(fù)幾許。</p><p class="ql-block">盈盈一水間,脈脈不得語。</p><p class="ql-block"><b>押女,杼,雨,許,語韻。</b></p><p class="ql-block"><b>武溪深行(漢·馬援)</b></p><p class="ql-block">滔滔武溪一何深,</p><p class="ql-block">鳥飛不度,</p><p class="ql-block">獸不敢臨。</p><p class="ql-block">嗟哉!</p><p class="ql-block">武溪多毒淫。</p><p class="ql-block"><b>押深,臨,淫韻。</b></p><p class="ql-block">……</p><p class="ql-block"><b>《孔雀東南飛》(漢末民間長詩)。</b></p><p class="ql-block">此詩長達(dá)一千七百八十五字,為古今長詩之冠!淋淋漓漓,反反復(fù)復(fù),多次換韻,以飛韻起,以徨韻收。限于篇幅,不予採錄。</p><p class="ql-block"><b>楽府歌辭《木蘭詩》(梁代民間長詩)</b></p><p class="ql-block">古人贊此詩如鳳凰之鳴,如慶云之現(xiàn)。也因篇幅所限,忍痛割愛。全篇也是多次換韻。</p><p class="ql-block"><b>別詩(梁·范雲(yún))</b></p><p class="ql-block">洛陽城東西,</p><p class="ql-block">長作經(jīng)時(shí)別。</p><p class="ql-block">昔去雪如花,</p><p class="ql-block">今來花似雪</p><p class="ql-block"><b>押別與雪韻。</b></p><p class="ql-block">(按:冬去春來,清新婉轉(zhuǎn)。已近唐韻矣。)</p><p class="ql-block">由以上所錄之詩的韻可知,此前寫詩用韻,大多是不分平仄的。</p><p class="ql-block"><b>送別詩(隋·無名氏)</b></p><p class="ql-block">楊柳青青著地垂,</p><p class="ql-block">楊花漫漫攪天飛。</p><p class="ql-block">柳條折盡花飛盡,</p><p class="ql-block">借問行人歸不歸?</p><p class="ql-block"><b>押垂,飛,歸韻。且皆平聲韻。這已符合七絕格律了。</b></p><p class="ql-block">(按:此詩出自隋朝,寫法已是絕句格律。雖為無名氏之作,其寓意之深刻,不亞專業(yè)詩人之手筆矣?。?lt;/p><p class="ql-block">前文上自堯舜,下至隋朝,一路淌漾于非專業(yè)的詩海之中。陶然忘機(jī)矣。</p><p class="ql-block">至于專業(yè)的詩作,如屈原的詩,陶淵明的詩,司馬相如的賦,以及其他專業(yè)詩人之詩,等等,汗牛充棟,皆無固定押韻之規(guī),照樣詩韻鏗鏘,自不待言矣!本文皆未收錄。</p><p class="ql-block">時(shí)至唐朝,武則天開科取士,唐詩盛行天下。宋代接踵,詩詞并舉,百花爛嫚。其詩詞格律嚴(yán)整,本文亦不收錄。</p><p class="ql-block"><b>直到宋末,詩韻之專著“平水韻”才出來,它不過是前人寫詩用韻的概括和總結(jié)而已。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">奈何千年之后的現(xiàn)代專家們,還不依不饒,不離不棄,抓住平水韻不放,硬要今天寫格律詩也遵用平水韻!可嘆!</b></p><p class="ql-block">心弦尋夢曰:</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">有酒方成席,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">無韻不是詩。</b></p><p class="ql-block">又曰:</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">韻必當(dāng)下韻,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">泥古人笑癡。</b></p>