<p class="ql-block">下篇·德經(jīng)</p><p class="ql-block">第三十八章</p><p class="ql-block">上德不德,是以有德;下德不失德,是以無德。</p><p class="ql-block">上德無為而無以為;下德無為而有以為。</p><p class="ql-block">上仁為之而無以為;上義為之而有以為。</p><p class="ql-block">上禮為之而莫之應(yīng),則攘臂而扔之。</p><p class="ql-block">故失道而后德,失德而后仁,失仁而后義,失義而后禮。</p><p class="ql-block">夫禮者,忠信之薄,而亂之首。</p><p class="ql-block">前識(shí)者,道之華,而愚之始。是以大丈夫處其厚,不居其??;處其實(shí),不居其華。故去彼取此。</p><p class="ql-block">第三十九章</p><p class="ql-block">昔之得一者:天得一以清;地得一以寧;神得一以靈;谷得一以盈;萬(wàn)物得一以生;侯王得一以為天下貞。</p><p class="ql-block">其致之也,謂天無以清,將恐裂;地?zé)o以寧,將恐廢;神無以靈,將恐歇;谷無以盈,將恐竭;萬(wàn)物無以生,將恐滅;侯王無以貞,將恐蹶。</p><p class="ql-block">故貴以賤為本,高以下為基。是以侯王自稱孤、寡、不谷。此非以賤為本邪?非乎?故致譽(yù)無譽(yù)。不欲琭琭如玉,珞珞如石。</p><p class="ql-block">第四十章</p><p class="ql-block">反者道之動(dòng);弱者道之用。</p><p class="ql-block">天下萬(wàn)物生于有,有生于無。</p><p class="ql-block">第四十一章</p><p class="ql-block">上士聞道,勤而行之;中士聞道,若存若亡;下士聞道,大笑之。不笑不足以為道。</p><p class="ql-block">故建言有之:明道若昧;進(jìn)道若退;夷道若颣;上德若谷;廣德若不足;建德若偷;質(zhì)真若渝;大白若辱;大方無隅;大器晚成;大音希聲;大象無形;道隱無名。</p><p class="ql-block">夫唯道,善貸且成。</p><p class="ql-block">第四十二章</p><p class="ql-block">道生一,一生二,二生三,三生萬(wàn)物。萬(wàn)物負(fù)陰而抱陽(yáng),沖氣以為和。</p><p class="ql-block">人之所惡,唯孤、寡、不谷,而王公以為稱。故物或損之而益,或益之而損。</p><p class="ql-block">人之所教,我亦教之。強(qiáng)梁者不得其死,吾將以為教父。</p><p class="ql-block">第四十三章</p><p class="ql-block">天下之至柔,馳騁天下之至堅(jiān)。無有入無間,吾是以知無為之有益。</p><p class="ql-block">不言之教,無為之益,天下希及之。</p><p class="ql-block">第四十四章</p><p class="ql-block">名與身孰親?身與貨孰多?得與亡孰???</p><p class="ql-block">甚愛必大費(fèi);多藏必厚亡。</p><p class="ql-block">故知足不辱,知止不殆,可以長(zhǎng)久。</p><p class="ql-block">第四十五章</p><p class="ql-block">大成若缺,其用不弊。</p><p class="ql-block">大盈若沖,其用不窮。</p><p class="ql-block">大直若屈,大巧若拙,大辯若訥。</p><p class="ql-block">躁勝寒,靜勝熱。清靜為天下正。</p><p class="ql-block">第四十六章</p><p class="ql-block">天下有道,卻走馬以糞。天下無道,戎馬生于郊。</p><p class="ql-block">禍莫大于不知足;咎莫大于欲得。故知足之足,常足矣。</p><p class="ql-block">第四十七章</p><p class="ql-block">不出戶,知天下;不窺牖,見天道。其出彌遠(yuǎn),其知彌少。</p><p class="ql-block">是以圣人不行而知,不見而名,不為而成。</p><p class="ql-block">第四十八章</p><p class="ql-block">為學(xué)日益,為道日損。損之又損,以至于無為。</p><p class="ql-block">無為而無不為。取天下常以無事,及其有事,不足以取天下。</p><p class="ql-block">第四十九章</p><p class="ql-block">圣人無常心,以百姓心為心。</p><p class="ql-block">善者,吾善之;不善者,吾亦善之;德善。</p><p class="ql-block">信者,吾信之;不信者,吾亦信之;德信。</p><p class="ql-block">圣人在天下,歙歙焉,為天下渾其心,百姓皆注其耳目,圣人皆孩之。</p><p class="ql-block">第五十章</p><p class="ql-block">出生入死。生之徒,十有三;死之徒,十有三;人之生,動(dòng)之于死地,亦十有三。夫何故?以其生生之厚。</p><p class="ql-block">蓋聞善攝生者,陸行不遇兕虎,入軍不被甲兵;兕無所投其角,虎無所用其爪,兵無所容其刃。夫何故?以其無死地。</p><p class="ql-block">第五十一章</p><p class="ql-block">道生之,德畜之,物形之,勢(shì)成之。</p><p class="ql-block">是以萬(wàn)物莫不尊道而貴德。</p><p class="ql-block">道之尊,德之貴,夫莫之命而常自然。</p><p class="ql-block">故道生之,德畜之;長(zhǎng)之育之;亭之毒之;養(yǎng)之覆之。生而不有,為而不恃,長(zhǎng)而不宰。是謂玄德。</p><p class="ql-block">第五十二章</p><p class="ql-block">天下有始,以為天下母。既得其母,以知其子;既知其子,復(fù)守其母,沒身不殆。</p><p class="ql-block">塞其兌,閉其門,終身不勤。開其兌,濟(jì)其事,終身不救。</p><p class="ql-block">見小曰明,守柔曰強(qiáng)。用其光,復(fù)歸其明,無遺身殃;是為襲常。</p><p class="ql-block">第五十三章</p><p class="ql-block">使我介然有知,行于大道,唯施是畏。</p><p class="ql-block">大道甚夷,而人好徑。朝甚除,田甚蕪,倉(cāng)甚虛;服文采,帶利劍,厭飲食,財(cái)貨有余;是為盜夸。非道也哉!</p><p class="ql-block">第五十四章</p><p class="ql-block">善建者不拔,善抱者不脫,子孫以祭祀不輟。</p><p class="ql-block">修之于身,其德乃真;修之于家,其德乃余;修之于鄉(xiāng),其德乃長(zhǎng);修之于邦,其德乃豐;修之于天下,其德乃普。</p><p class="ql-block">故以身觀身,以家觀家,以鄉(xiāng)觀鄉(xiāng),以邦觀邦,以天下觀天下。吾何以知天下然哉?以此。</p><p class="ql-block">第五十五章</p><p class="ql-block">含德之厚,比于赤子。毒蟲不螫,猛獸不據(jù),攫鳥不搏。骨弱筋柔而握固。未知牝牡之合而朘作,精之至也。終日號(hào)而不嗄,和之至也。</p><p class="ql-block">知和曰常,知常曰明。益生曰祥。心使氣曰強(qiáng)。物壯則老,謂之不道,不道早已。</p><p class="ql-block">第五十六章</p><p class="ql-block">知者不言,言者不知。</p><p class="ql-block">塞其兌,閉其門;挫其銳,解其紛;和其光,同其塵,是謂玄同。</p><p class="ql-block">故不可得而親,不可得而疏;不可得而利,不可得而害;不可得而貴,不可得而賤。故為天下貴。</p><p class="ql-block">第五十七章</p><p class="ql-block">以正治國(guó),以奇用兵,以無事取天下。吾何以知其然哉?以此:</p><p class="ql-block">天下多忌諱,而民彌貧;人多利器,國(guó)家滋昏;人多伎巧,奇物滋起;法令滋彰,盜賊多有。</p><p class="ql-block">故圣人云:我無為,而民自化;我好靜,而民自正;我無事,而民自富;我無欲,而民自樸。</p><p class="ql-block">第五十八章</p><p class="ql-block">其政悶悶,其民淳淳;其政察察,其民缺缺。</p><p class="ql-block">禍兮福之所倚,福兮禍之所伏。孰知其極?其無正也。正復(fù)為奇,善復(fù)為妖。人之迷,其日固久。</p><p class="ql-block">是以圣人方而不割,廉而不劌,直而不肆,光而不耀。</p><p class="ql-block">第五十九章</p><p class="ql-block">治人事天,莫若嗇。</p><p class="ql-block">夫唯嗇,是謂早服;早服謂之重積德;重積德則無不克;無不克則莫知其極;莫知其極,可以有國(guó);有國(guó)之母,可以長(zhǎng)久;是謂深根固柢,長(zhǎng)生久視之道。</p><p class="ql-block">第六十章</p><p class="ql-block">治大國(guó),若烹小鮮。</p><p class="ql-block">以道蒞天下,其鬼不神;非其鬼不神,其神不傷人;非其神不傷人,圣人亦不傷人。夫兩不相傷,故德交歸焉。</p><p class="ql-block">第六十一章</p><p class="ql-block">大國(guó)者下流,天下之交,天下之牝。牝常以靜勝牡,以靜為下。</p><p class="ql-block">故大國(guó)以下小國(guó),則取小國(guó);小國(guó)以下大國(guó),則取大國(guó)。故或下以取,或下而取。大國(guó)不過欲兼畜人,小國(guó)不過欲入事人。夫兩者各得其所欲,大者宜為下。</p><p class="ql-block">第六十二章</p><p class="ql-block">道者萬(wàn)物之奧。善人之寶,不善人之所保。</p><p class="ql-block">美言可以市尊,美行可以加人。人之不善,何棄之有?</p><p class="ql-block">故立天子,置三公,雖有拱璧以先駟馬,不如坐進(jìn)此道。</p><p class="ql-block">古之所以貴此道者何?不曰:求以得,有罪以免邪?故為天下貴。</p><p class="ql-block">第六十三章</p><p class="ql-block">為無為,事無事,味無味。</p><p class="ql-block">大小多少,報(bào)怨以德。圖難于其易,為大于其細(xì);天下難事,必作于易;天下大事,必作于細(xì)。是以圣人終不為大,故能成其大。</p><p class="ql-block">夫輕諾必寡信,多易必多難。是以圣人猶難之,故終無難矣。</p><p class="ql-block">第六十四章</p><p class="ql-block">其安易持,其未兆易謀。其脆易泮,其微易散。為之于未有,治之于未亂。</p><p class="ql-block">合抱之木,生于毫末;九層之臺(tái),起于累土;千里之行,始于足下。</p><p class="ql-block">民之從事,常于幾成而敗之。慎終如始,則無敗事。</p><p class="ql-block">是以圣人欲不欲,不貴難得之貨;學(xué)不學(xué),復(fù)眾人之所過,以輔萬(wàn)物之自然而不敢為。</p><p class="ql-block">第六十五章</p><p class="ql-block">古之善為道者,非以明民,將以愚之。</p><p class="ql-block">民之難治,以其智多。故以智治國(guó),國(guó)之賊;不以智治國(guó),國(guó)之福。</p><p class="ql-block">知此兩者亦稽式。常知稽式,是謂玄德。玄德深矣,遠(yuǎn)矣,與物反矣,然后乃至大順。</p><p class="ql-block">第六十六章</p><p class="ql-block">江海之所以能為百谷王者,以其善下之,故能為百谷王。</p><p class="ql-block">是以圣人欲上民,必以言下之;欲先民,必以身后之。</p><p class="ql-block">是以圣人處上而民不重,處前而民不害。是以天下樂推而不厭。以其不爭(zhēng),故天下莫能與之爭(zhēng)。</p><p class="ql-block">第六十七章</p><p class="ql-block">天下皆謂我道大,似不肖。夫唯大,故似不肖。若肖,久矣其細(xì)也夫!</p><p class="ql-block">我有三寶,持而保之。一曰慈,二曰儉,三曰不敢為天下先。</p><p class="ql-block">慈故能勇;儉故能廣;不敢為天下先,故能成器長(zhǎng)。</p><p class="ql-block">今舍慈且勇;舍儉且廣;舍后且先;死矣!</p><p class="ql-block">夫慈,以戰(zhàn)則勝,以守則固。天將救之,以慈衛(wèi)之。</p><p class="ql-block">第六十八章</p><p class="ql-block">善為士者,不武;善戰(zhàn)者,不怒;善勝敵者,不與;善用人者,為之下。是謂不爭(zhēng)之德,是謂用人之力,是謂配天古之極。</p><p class="ql-block">第六十九章</p><p class="ql-block">用兵有言:吾不敢為主,而為客;不敢進(jìn)寸,而退尺。是謂行無行;攘無臂;扔無敵;執(zhí)無兵。</p><p class="ql-block">禍莫大于輕敵,輕敵幾喪吾寶。</p><p class="ql-block">故抗兵相若,哀者勝矣。</p><p class="ql-block">第七十章</p><p class="ql-block">吾言甚易知,甚易行。天下莫能知,莫能行。</p><p class="ql-block">言有宗,事有君。夫唯無知,是以不我知。</p><p class="ql-block">知我者希,則我者貴。是以圣人被褐而懷玉。</p><p class="ql-block">第七十一章</p><p class="ql-block">知不知,尚矣;不知知,病也。圣人不病,以其病病。夫唯病病,是以不病。</p><p class="ql-block">第七十二章</p><p class="ql-block">民不畏威,則大威至。</p><p class="ql-block">無狎其所居,無厭其所生。夫唯不厭,是以不厭。</p><p class="ql-block">是以圣人自知不自見;自愛不自貴。故去彼取此。</p><p class="ql-block">第七十三章</p><p class="ql-block">勇于敢則殺,勇于不敢則活。此兩者,或利或害。天之所惡,孰知其故?</p><p class="ql-block">天之道,不爭(zhēng)而善勝,不言而善應(yīng),不召而自來,繟然而善謀。</p><p class="ql-block">天網(wǎng)恢恢,疏而不失。</p><p class="ql-block">第七十四章</p><p class="ql-block">民不畏死,奈何以死懼之?若使民常畏死,而為奇者,吾得執(zhí)而殺之,孰敢?</p><p class="ql-block">常有司殺者殺。夫代司殺者殺,是謂代大匠斫,希有不傷其手者矣。</p><p class="ql-block">第七十五章</p><p class="ql-block">民之饑,以其上食稅之多,是以饑。</p><p class="ql-block">民之難治,以其上之有為,是以難治。</p><p class="ql-block">民之輕死,以其上求生之厚,是以輕死。</p><p class="ql-block">夫唯無以生為者,是賢于貴生。</p><p class="ql-block">第七十六章</p><p class="ql-block">人之生也柔弱,其死也堅(jiān)強(qiáng)。</p><p class="ql-block">草木之生也柔脆,其死也枯槁。</p><p class="ql-block">故堅(jiān)強(qiáng)者死之徒,柔弱者生之徒。</p><p class="ql-block">是以兵強(qiáng)則滅,木強(qiáng)則折。</p><p class="ql-block">強(qiáng)大處下,柔弱處上。</p><p class="ql-block">第七十七章</p><p class="ql-block">天之道,其猶張弓與?高者抑之,下者舉之;有余者損之,不足者補(bǔ)之。</p><p class="ql-block">天之道,損有余而補(bǔ)不足。人之道,則不然,損不足以奉有余。</p><p class="ql-block">孰能有余以奉天下,唯有道者。</p><p class="ql-block">是以圣人為而不恃,功成而不處,其不欲見賢。</p><p class="ql-block">第七十八章</p><p class="ql-block">天下莫柔弱于水,而攻堅(jiān)強(qiáng)者莫之能勝,以其無以易之。</p><p class="ql-block">弱之勝?gòu)?qiáng),柔之勝剛,天下莫不知,莫能行。</p><p class="ql-block">是以圣人云:受國(guó)之垢,是謂社稷主;受國(guó)不祥,是為天下王。正言若反。</p><p class="ql-block">第七十九章</p><p class="ql-block">和大怨,必有余怨;報(bào)怨以德,安可以為善?</p><p class="ql-block">是以圣人執(zhí)左契,而不責(zé)于人。有德司契,無德司徹。</p><p class="ql-block">天道無親,常與善人。</p><p class="ql-block">第八十章</p><p class="ql-block">小國(guó)寡民。使有什伯之器而不用;使民重死而不遠(yuǎn)徙。雖有舟輿,無所乘之;雖有甲兵,無所陳之。使人復(fù)結(jié)繩而用之。</p><p class="ql-block">甘其食,美其服,安其居,樂其俗。鄰國(guó)相望,雞犬之聲相聞,民至老死,不相往來。</p><p class="ql-block">第八十一章</p><p class="ql-block">信言不美,美言不信。</p><p class="ql-block">善者不辯,辯者不善。</p><p class="ql-block">知者不博,博者不知。</p><p class="ql-block">圣人不積,既以為人,己愈有;既以與人,己愈多。</p><p class="ql-block">天之道,利而不害;圣人之道,為而不爭(zhēng)。</p>